https://www.jaaar.com/kiosk/issues/info/hezarebarat/2025-10-28

سخن سردبير

«هزار عبارت 8»

همان‌طور كه در شماره پيشين وعده كرده بوديم اين شماره از مجموعه فصلنامه هزارعبارتِ كه به ضميمه هفته‌نامه جدولك‌بازي شماره 40 – پياپي 479 ، در پاييز سال 1404 تقديم شما عزيزان مي‌شود، به هزار عبارت از «نه چين‌واژه»هاي انتخابي از مجموعه هزارواژه‌هاي مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسي در حوزه‌هاي تخصصي مختلف اختصاص دارد.

ابتدا لازم است به نوبه خود از تلاش ارزشمند فرهنگستان زبان و ادب فارسی و گروه‌های تخصصی واژه‌گزینی، كه نشان از ممارست طولاني در كار واژه‌گزيني در برابر لغات و اصطلاحات بيگانه داشته و به حق در پاسداشت اين زبان در عرصة علم و فنّاوري اهتمام ورزيده‌اند، تقديري شايسته نموده و در جهت تداوم اين امر خطير براي تك تك اساتيد و پژوهشگران محترم شوراهاي واژه‌گزيني و اعضاي كارگروه‌هاي تخصصي آن نهاد ارزشمند، آرزوي طول عمر با عزت و توفيق در دستيابي به مدارج بالاي علمي در اين حوزه را از خداوند منان مسئلت داشته باشم.

در اين شماره از فصلنامه، مجموعاً يك‌‌هزار عبارت 9 حرفي پيوسته و بدون تكرار از مجموعه هزارواژه‌ها در تخصص‌هاي مختلف استفاده شده كه فقط به لغات خارجي و كلمات مصوب، بدون اشاره به تعريف يا مترادف‌هاي آن پرداخته‌شده است تا بهانه‌اي باشد چنانچه هر يك از عزيزان به اطلاعات بيشتري در اين خصوص نياز داشته باشند، به همان مجموعه هزار واژه تخصصي مربوطه مراجعه نمايند.

تنها نقد كوچكي كه به اين مجموعه‌هاي ارزشمند وارد است، در برخي موارد واژه‌های علمی در رشته‌های مختلف با معادل‌های متفاوت ارائه شده‌اند. این موضوع به ویژه زمانی مشهود است که یک واژه‌ علمی میان‌رشته‌ای، در چند حوزه کاربرد دارد و هر گروه تخصصی، معادل خاص خود را مصوب می‌کند. به عنوان مثال، واژة‌ «discharge»: در زمين‌شناسي به معنی آبدهي، در حمل‌ونقل ريلي به معنی تخليه و در علوم سلامت به معنای ترخيص، ارائه شده است. چنین چندمعنایی ناخواسته، ممکن است باعث ابهام در متون علمی، ترجمه‌ها و پژوهش‌های میان‌رشته‌ای شود و هدف اصلی واژه‌گزینی، یعنی ایجاد همگرایی و یکپارچگی زبانی در دانش را تحت انتقال تأثیر قرار دهد. پیشنهاد می‌شود که برای واژه‌های میان‌رشته‌ای و کاربرد مشترک، کارگروه‌های مشترک میان رشته‌ای تشکیل شده و واژه‌ای انتخاب شود که ضمن رعایت دقت تخصصی، قابلیت استفاده در همه حوزه‌های مرتبط را داشته باشد. این رویکرد، علاوه بر کاهش ابهام، انسجام علمی و زبانی را در متون فارسی تقویت خواهد کرد.