جدولک‌ بازی – دوره جدید شماره 10 پیاپی شماره 449 (هزار عبارت 6)

 

«هزار عبارت 6»

https://www.jaaar.com/kiosk/issues/info/hezarebarat/2025-03-20

 

سخن سردبیر

ششمين مجموعه از هزارعبارت هفته‌نامه جدولك‌بازي؛ تحت عنوان «نوروزنامه» به مناسبت فرا رسيدن نوروز باستاني و آغاز سال 1404 تقديم شما عزيزان مي‌شود.

در اين شماره ابتدا 547 عبارت باقيمانده از عبارات دوره پيشين جدولك بازي را تا پايان شماره 438 كه طي 10 سال‌ اخير از ميان مطالب در بخش‌هاي مختلف در قالب جدولك به مسابقه گذاشته شده بود، در بانك عبارات، دسته‌بندي كرده و ضمن ثبت و نگارش در جامع‌ترين دانشنامه واژگان، لغات و كلمات 9 حرفي، به ترتيب حروف الفباء به شرح زير تدوين و فهرست‌بندي نموديم و در ادامه به معرفي فرهنگنامه 9 حرفستان مي‌پردازيم:

218 لغت عربي قرآني از ميان 417 عبارت استفاده شده در بخش جدولك‌آيات.

42 لغت انگليسي از ميان 371 عبارت استفاده شده در بخش English US.

204 لغت با معني (119 لغت با معني مربوط به مطالب ترجمه آيات و بقيه در بخش‌هاي مختلف) از ميان مجموع 840 سؤال و جواب، پرسش و پاسخ و لغت با معني استفاده شده در بخش واژگان خاص.

31 عبارت ويژه تيتر جرايد به همراه 6 تيتر و معنا از ميان 1650 عبارت استفاده شده در بخش نشر سراسري.

9 عبارت ويژه تيتر جرايد از ميان 301 عبارت استفاده شده در بخش نشر اقتصاد.

6 عبارت ويژه تيتر جرايد از ميان 343 عبارت استفاده شده در بخش نشر استاني.

يك عبارت ويژه تيتر جرايد از ميان 197 عبارت استفاده شده در بخش تيتر ورزشي.

27 عبارت ويژه تيتر جرايد از ميان 358 عبارت استفاده شده در بخش تيتر مجلات.

در اين ويژه‌نامه نيز، مطابق روالِ  شماره‌هاي گذشته، گلچيني از مجموع لغات و عبارات به كار رفته در شماره‌هاي پيشين را همراه با تعداد 33 جدولك كه از معاني لغات واژگان خاص براي طراحي استفاده شده است، تقديم شما عزيزان هميشه همراه مي‌شود.

معرفی «فرهنگنامه» 9 «نه‌حرفستان»

«جامع‌ترین دانشنامه واژگان، لغات و کلمات 9 حرفی»، كليدواژه جدولک است كه به عنوان کوچکترين «جدول کلمات» متقاطع در دنيا طی گواهی شماره 5293/87 و /36 در «روز سیزدهم» «شهریورماه» «هشتاد و هفت» در کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، با شماره 11467 و-  «به ثبت رسید». بعدها اين طرح در قالب هفته‌نامه مطرح و با عنوان «جدولك‌بازي» يك‌بار در تاريخ «چهارم آبان»‌ماه 1394 با شماره ثبت 75998 و يك‌بار نيز در تاريخ سوم دي‌ماه 1403 باشماره ثبت 96869 در «رديف رسانه» غير برخط «الكترونيك» در «زمينه جدول» اختصاصي با سه زبان فارسي، انگليسي و عربي از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پروانه انتشار گرفت. اين مجله «كه از ابتدا» هر سه‌شنبه با استفاده از تيتر جرايد بدون وقفه منتشر شده است، يكي از ابزارهاي مهم براي انتخاب و تدوين واژگان 9 حرفي از ميان تيتر «روزنامه‌ها» و مجلات سراسري و استاني كشور و تكميل اين دانشنامة «‌جالب و جذاب»، «بديع و وسيع»، «فصيح و بليغ» و منحصر به فرد است كه تاكنون تعداد 479 عبارت از تيتر روزنامه‌‌ها، 365 عبارت از «تيتر مجلات» و 80 عبارت نيز از تيتر روزنامه‌هاي انگليسي را گزينش و در قالب جدولك به مسابقه گذاشته است. «مجموع لغات» «به كار رفته» در اين مدت را نيز طي 5 شماره ويژه‌نامه «هزار عبارت» در بانك عبارات، دسته‌بندي و ضمن «ثبت و نگارش» در دانشنامه، به ترتيب حروف الفباء تدوين و «فهرست‌بندي» نموده است. بر همين اساس اين «فرهنگ‌نامه» مي‌تواند «مرجعی جامع» و  بی‌انتها، «برای تمامی» واژگان و عبارات 9 حرفی «به شمار رود». همچنين اين دانشنامه به عنوان «ایده‌ای خاص» و اثری ماندگار، می‌تواند یک ابزار آموزشي، پژوهشي و مجموعه‌ای ارزشمند براي زبان‌دوستان و «علاقمندان» به ادبیات فارسی در حوزه‌ «زبان‌شناسی»، «واژه‌نگاري» و فرهنگ‌نویسی در همه زمينه‌ها باشد.

در ادامه لازم است با اشاره به فلسفه وجودی دانشنامه به عنوان يك «فرهنگ جامع» كه به گردآوری و دسته‌بندی «تمامی لغات»، کلمات، عبارات و اصطلاحات 9 حرفی موجود در «زبان فارسی»، گويش‌‌های مرتبط با آن و ساير زبان‌ها، همراه با ارائه «معني كلمات» در بخش «واژگان خاص» مي‌پردازد، به برخی از «نکات كليدي» و مهم براي تكميل و ساخت آن به شرح زير اشاره شود:

«روش انتخاب» و «تعیین لغات» 9 حرفی

ابتدا «براي تعيين» واژگان 9 حرفي و تدوين آن در دانشنامه جهت دستيابي «سريع و مؤثر» كاربران به واژگان مورد نظر، نياز به تشخيص، تفكيك و انتخاب واژگاني از «ميان متون» دارد كه از «بار معنايي» و عدم وابستگي به ساير «واژگان متن» برخوردار باشد. «در اين مسير» «نخستین گام»، «تعیین دقیق» محدوده و معیارهای انتخاب واژگان و عبارات 9 حرفی است، «نظير عبارت» «بابا آب داد» كه با استفاده «از چند كلمه»، يك «عبارت كامل» ۹ حرفي معنادار را تشكيل مي‌دهد. براي تفكيك كلي، واژگان را مي‌توان به دو بخش «شكل و محتوا» «تقسيم‌بندي» كرد. بسياري از واژگان در بخش شكل از «ويژگي خاصي» برخوردارند و در رديف واژگان خاص قرار مي‌گيرند. در بخش محتوا، واژگان از تنوع بالايي برخوردار است كه در پي به هر بخش جداگانه خواهيم پرداخت. «براي تفكيك» و دسته‌بندي بهتر مي‌توان مطابق روش همين يادداشت تمامي واژگان 9 حرفي را «داخل گيومه» قرار داد. توضيحات لازم پيرامون شكل و محتوا و «ساير موارد» تفكيك‌كننده لغات 9 حرفي «از اين قرار» است:

«پرسش و پاسخ»، «سؤال و جواب»، «لغت با معني»

رايج‌ترين و «معمول‌ترين» عبارات بخش واژگان خاص كه بيشتر به «شكل واژگان» مي‌پردازد، «در اين دسته» قرار مي‌گيرند. اين دسته از واژگان با استفاده از مترادف کلمات، متضاد واژه‌ها و تعبیر اصطلاحات 9 حرفي، عبارات مورد نظر را ارائه مي‌دهد و «اكثر مواقع» نيز «مكمل كلمات» استفاده شده در بخش‌هاي ديگر مانند «تيتر جرايد»،‌ «جدولك آيات» و يا «معناي لغات» «زبان خارجي» است، «برخي كلمات» نيز داراي چند ويژگي مشترك هستند. در هر بخش«نمونه‌هايي» از لغات همان بخش را در جداول صفحات 13 تا 19 مشاهده مي‌كنيد.

«لغات مستقل»

این دسته از واژگان «شامل اسامي»، كلمات و عباراتی است که به تنهایی و به طور مستقل از 9 حرف تشکیل شده‌اند.

«لغت بی‌نقطه»

كلماتي كه با استفاده از حروف بدون نقطه، عبارات 9 حرفي را تشكيل مي‌دهند، در اين دسته قرار مي‌گيرند.

«لغت پر نقطه»

به عباراتي اطلاق مي‌شود كه مجموع تعداد نقطه‌هاي 9 حرف آن از 9 نقطه بيشتر باشد، اين لغات مي‌تواند در ساير دسته‌ها نيز قرار «داشته باشد».

«لغت با حروف» «بدون‌تکرار»

اين نوع لغات از يك يا چند كلمه با 9 حرف «بدون تكرار» تشكيل مي‌شوند.

«چند كلمه‌اي»

عبارتي كه 9 حرف آن از 4 كلمه به بالا باشد، در اين دسته قرار مي‌گيرد.

«لغات همگون»

لغات همسان به عباراتي گفته مي‌شود كه دقيقاً يا تقريباً با واژه يا عبارت ديگر برابري كند، به اين دسته كلمات، «لغات همگون» يا واژگان مترادف و هم‌معني نيز مي‌گويند.

«لغات متضاد»

اين دسته از لغات شامل عبارات غیرهمسان و «كلمات ضدهم» مي‌شود.

«کلمات مرکب»

در اين دسته، واژگان ترکیبی با «ترکیب‌ لغات» به عنوان پيشوندها، «ميانوندها» و پسوندها ارائه مي‌شود.

«پيشوند لغت»

پيشوند، لغت تكواژ وابسته‌اي است كه به ابتداي واژگان مي‌چسبد و به آن معناي تازه مي‌بخشد.

«ميانوندها»

ميانوند در بخش كلمات مركب به تكواژ وابسته‌اي «گفته مي‌شود» كه در ميان دو واژه قرار مي‌گيرد و واژه‌اي جديد مي‌سازد، مثل تكواژ الف در «واژه سراسر». واژهاي به، تا، وا، در، اندر و يا نيز از ميانوندهاي رايج در زبان فارسي است.

«پسوند لغات»

پسوندها، تكواژهاي وابسته‌اي است كه به «آخر واژه‌ها» مي‌چسبند و به آن‌ها «معناي جديد» مي‌بخشند.

پسوند لغات، «بعضي اوقات» نيز اشاره به يك توصيف براي يك اسم دارد، مثل پسوند «لغات با وند» كه تشكيل‌دهنده نام خانوادگي برخي از «قوم و طايفه»هاي لر، لك و بختياري است، اگر چه اقوام كرد، «گيل و ديلمي» نيز تا حدودي از اين پسوندها استفاده كرده‌اند. همچنين «نام خداوند»، شهر، مكان و نمونه‌هاي ديگري «از اين لغات» «مثل شهروند» در فرهنگ فارسي با پسوند وند مورد استفاده قرار گرفته است.

نمونه‌هاي ديگري از پسوندها كه جزو پركاربردترين‌ها در زبان فاسي هستند، عبارتند از: آسا، آميز، ار، تر، ترين، دان، زار، سان، ستان، كار، كده، كننده، گار، گين، مند، ناك، وار، ور و بسياري ديگر… همچنين پسوندهايي با «عبارت نامه» تحت عنوان «پسوند نامه».

«لغات تخصصی»

بخش مهمی از اصطلاحات 9 حرفي كه «فارغ از شكل» بيشتر به«محتواي لغت» مي‌پردازد، لغات تخصصي است كه در حوزه‌های مختلف از جمله علمی و پژوهشي، «فنی مهندسي»، علوم اجتماعي، علوم ارتباطات، علوم انساني، علوم پايه، علوم پزشکی و «پيراپزشكي»، «علوم تجربي»، علوم تربيتي، علوم كشاورزي، «زمين‌شناسي»، آب و خاك، علوم دامي، «علوم صنايع»،  «صنعت و معدن»، «مواد معدني»، تاريخ و فلسفه، اقتصاد، جامعه‌شناسي، حمل‌ونقل، «حقوق قضايي»، «علم مديريت»،  «هنر و فرهنگ»، «هنر معماري»، دنياي ورزش و… با زيرشاخه‌هاي مربوط به آن «ورود مي‌كند» كه لازم است هر كدام به تفكيك و به تفصيل به آن پرداخته شود. در اين نوشتار به عنوان نمونه به برخي از اين حوزه‌ها مي‌پردازيم.

«علوم پزشكي»

اين بخش شامل «لغات پزشكي»، «پزشكي زنان»، «علوم سلامت»، درمان‌ها و آشنايي با داروها، شناسايي بيماري‌ها، مراكز درماني مجهز تخصصي و فوق تخصص، «بهداشت كار» و ساير جنبه‌هاي بهداشتي است.

«پزشكي سنتي»

اين بخش شامل خواص گیاهان، عصاره‌ها، «عرق ودم‌نوش»، «گياهان سمي»، گیاهان دارویی و «داروي سنتي» است.

«دنیای ورزش»

اين بخش شامل «آموزش ورزش»، «ورزش و نرمش» المپيك و «پارالمپيك»، «خبر فوتبال»، «فوتباليست»ها، «خبر فوتسال»، «اخبار كشتي» و «كشتي‌گيران»، «اخبار رزمي» و «رزمي‌كاران»، «هان‌مادانگ»، تكواندو، ورزش «با توپ و تور»، ورزش بانوان، واليبال، بسكتبال، باشگاه‌هاي بزرگ و تيم‌هاي معروف است.

«تجلی تاریخ»

اين بخش شامل تقویم تاریخ، «مناسبت روز» و وقايع و رخدادهاي تاريخي در ايران و جهان است.

«سخن پاياني»

در ادامه، باقيمانده اين مبحث را به خاطر تكميل شدن ششمين هزار عبارت به ويژه‌نامه بعدي موكول مي‌كنيم و با توجه به شروع بخش لغات تخصصي و گستردگي اين حوزه در شماره بعد تعداد ديگري از بخش‌ها را با ذكر نمونه لغات آن بيان نموده و پس از آن به مراحل ايجاد یک دانشنامه جامع، ویژه واژگان 9 حرفی پرداخته مي‌شود و سپس نحوه بهره‌گیری از فناوری‌های نوین «برای جستجو» و «ذخیره‌سازی» لغات و کلمات 9 حرفی، دسته‌بندی، ویرایش «سريع و آسان» و به‌روزرسانی به موقع فرهنگنامه را «مورد بررسي» قرار داده و در انتها به نکات تکمیلی برای بازاریابی و توسعه مي‌پردازيم‌.